Која е разликата меѓу хималајските Шерпи и носачите на Килиманџаро?

Планинарите што се обидуваат да стигнат до врвот на Килиманџаро по забрзана програма го доведуваат во ризик здравјето и животот на сите во експедицијата, вклучително и тимот за поддршка. Секоја година, на највисоката планина во Африка умираат до 10 носачи поради компликации од висинска болест или несреќи. Тоа се луѓето што носат опрема, шатори и храна, им помагаат на водичите за време на завршното искачување кон врвот и се грижат групата да има сè што е потребно во камповите. 

Често погрешно ги споредуваат со Шерпите – водичите и носачите на Еверест и на другите хималајски врвови, кои со генерации живеат на голема надморска височина и затоа имаат вродена аклиматизација. Носачите на Килиманџаро ја немаат. Зошто ова е важно при избор на програма за искачување на „покривот на Африка“, објаснуваме во овој текст од Altezza Travel.

Шерпи: кога висината е во гените

Шерпите се етничка група од долината Кумбу во Непал. Нивните предци се доселиле во регионот од Источен Тибет пред неколку стотици години. Животот на генерации на надморска височина од 2.000 до 5.200 метри довел до природна адаптација на голема висина.

Современата слика за Шерпите се формираше по експедицијата од 1953 година, кога новозеландскиот планинар Едмунд Хилари и Шерпата Тензинг Норгеј станаа првите луѓе што стигнаа до врвот на Еверест. Подоцна, и други Шерпи стекнаа светска слава. Еден значаен пример е Анг Рита, кој во декември 1987 година стана првиот човек во историјата што се искачил на Еверест во зима без дополнителен кислород. Вкупно, тој 10 пати се искачил на највисокиот врв во светот.

Кога истражувачите се обидоа да ги разберат речиси „натчовечките“ способности на Шерпите, открија уникатни генетски карактеристики. Кај Шерпите не доаѓа до нагло зголемување на нивото на хемоглобин во средина со малку кислород, што го намалува ризикот од згуснување на крвта и едем поврзани со висинска болест. Нивните бели дробови и срце ефикасно го пренесуваат кислородот, а мускулите го трошат штедливо. Затоа можат да издржат тежок физички напор во разреден воздух. 

Но ни тоа не ги прави неранливи. Според Himalayan Database, од 1950 до 2019 година, повеќе од 290 Шерпи загинале на врвови над 8.000 метри. Главните причини биле падови, лавини и уривање на глечери. 22 смртни случаи биле предизвикани од висинска болест. За многу западни планинари ризикот може да изгледа како дел од потфатот, но за Шерпите тоа е едноставно опасна работа. 

Танзаниски носачи: од подножјето до врвот на Килиманџаро

За разлика од Шерпите, носачите немаат вродена аклиматизација. Повеќето живеат околу Килиманџаро, на надморска височина до 1.500 метри, а многумина доаѓаат од јужна и централна Танзанија, каде височините се уште пониски. Во високата сезона (од крајот на декември до почетокот на март и од средината на јуни до крајот на октомври), носачите може да завршат до 2 искачувања месечно. Со таков ритам, искачувањето станува полесно. Во ниската сезона, кога во Танзанија има обилни дождови и пристигнуваат помалку планинари, обично има само 1 експедиција месечно или воопшто нема. По такви паузи, на носачите им е потребна аклиматизација исто како и на сите други учесници. Во меѓувреме, тие физички работат низ целото искачување: носат опрема, поставуваат шатори, носат вода и ги извршуваат секојдневните задачи во кампот.

За жал, не сите оператори создаваат безбедни услови за работа. Многумина не даваат соодветна опрема или 3 оброци дневно, не прават медицински проверки за време на експедициите и не им помагаат на носачите да се симнат кога ќе се разболат. Како резултат, на Килиманџаро секоја година умираат до 10 носачи поради висинска болест или несреќи.

Во експедициите на Altezza Travel никогаш немало смртен случај. Сепак, во 2024 година моравме да организираме 3 евакуации со хеликоптер за нашите носачи. Осигурителните полиси не ги покриваат планинските тимови, па сите трошоци ги покриваме сами.

И тоа е и покрај тоа што користиме само висококвалитетна опрема, подготвуваме хранливи оброци, правиме секојдневни медицински проверки, а нашите тимови имаат 2 вида медицински комплети и пристап до повеќе од 500 системи за кислород. Создаваме најбезбедна можна работна средина, но дури и нашите носачи понекогаш мора да бидат евакуирани.

За жал, не сите оператори се однесуваат одговорно кон своите тимови. Понекогаш нашите водичи среќаваат исцрпени носачи со очигледни симптоми на висинска болест, им даваат прва помош и лекови и помагаат да се организира нивна евакуација.

Брзото искачување е ризик за целиот тим.

Некои патници сакаат да стигнат до највисоката точка во Африка што е можно побрзо – за 3, 4 или 5 дена, наместо препорачаните 6 до 8. При избор на програма треба да се земат предвид неколку важни работи:

• Килиманџаро се смета за идеален за непрофесионалци. Не Ви е потребна техничка планинарска опрема ниту претходно алпинистичко искуство. Рутата нема технички делови, а искачувањето во суштина е трекинг со ноќевања во кампови. Најнапорен е завршниот дел кон врвот, за кој е потребна добра физичка подготвеност.
• Врвот Ухуру, највисоката точка на вулканот, се наоѓа на 5.895 метри надморска височина. За безбедно достигнување на оваа височина е потребна постепена аклиматизација, со бавно и стабилно добивање висина. Ова важи за сите членови на експедицијата, вклучително и за тимот за поддршка. Без правилна аклиматизација може да се развие висинска болест, а во тешки случаи таа може да доведе до белодробен или мозочен едем.

Затоа на патниците што сакаат да ја скратат програмата за искачување им објаснуваме 2 важни работи:

• Брзо повеќедневно искачување е неразумен ризик за целиот тим. Најбрзото искачување на врвот Ухуру му припаѓа на швајцарско-еквадорскиот skyrunner Карл Еглоф, со време од 6 часа и 42 минути, вклучително и спуштањето. Такви искачувања никогаш не се дел од редовна туристичка програма. Тоа се внимателно планирани експедиции со професионални спортисти, со соодветна аклиматизација и големо искуство.
• Скратената програма им ја одзема на планинарите суштината на самото искачување. Тоа не се само долги пешачења меѓу кампови. Тука се впечатливите пејзажи, разговорите со водичот за локалните племиња, растенијата и животните, како и вечерите на висина по цел ден трекинг. При брзо искачување, целото внимание ќе Ви биде насочено кон тоа како се чувствувате.

Безбедноста и удобноста и на планинарите и на планинскиот тим се апсолутни приоритети за Altezza Travel. Но некои патници избираат локални оператори што прифаќаат секое барање. За жал, тоа понекогаш завршува трагично – со смрт на носач. А групата можеби никогаш нема да дознае. Носачот може тајно да биде евакуиран ноќе или оставен во шаторот до утрото, кога групата продолжува кон следниот камп. Тоа се прави за да не се „расипе“ впечатокот на клиентите од експедицијата.

Зошто носачите прифаќаат такви ризици?

Танзанија е земја во развој, а работата како носач е еден од малкуте начини да се заработи стабилен приход. Во индустријата за искачување има и можности за кариера. Со учење англиски јазик, носачот со време може да стане водич со добра плата. Поради таа можност, младите мажи се подготвени да прифатат речиси секаква работа.

Може ли брзо да се стигне до врвот без да се загрози планинскиот тим?

Да. Ако сте искусен планинар и сте сигурни во Вашите способности, може да се организира безбедна експедиција по скратена програма. Во такви случаи препорачуваме да се ангажираат 2 тима за поддршка, за аклиматизацијата да тече без прекин. Првиот тим оди однапред, полека стигнува до кампот под врвот и таму ги чека планинарите. Вториот тим ја придружува групата до тој камп, но не оди кон врвот. Така сите правилно се аклиматизираат и никој не се изложува на ризик. Единствениот недостаток е што ваквата логистика ја зголемува цената на експедицијата за околу 50 проценти.

Затоа препорачуваме сигурно и едноставно решение: изберете класични рути на Килиманџаро со постепена аклиматизација. Особено ја препорачуваме рутата Lemosho за 7 или 8 дена, како и рутите Rongai и Machame за 7 дена.

Сакате да дознаете повеќе за патувања во Танзанија?

Стапете во контакт со нашиот тим. Ги познаваме најважните дестинации низ Танзанија, а нашите советници за патувања со база кај Килиманџаро се подготвени да споделат практични совети и да Ви помогнат да го испланирате Вашето патување.

Повеќе интересни статии